มาตรวัด Hoehn and Yahr แบ่งความรุนแรงของโรคพาร์กินสันออกเป็น 5 ระยะ โดยการเสียการทรงตัว (postural instability) เริ่มปรากฏชัดในระยะที่ 3 ซึ่งเป็นช่วงที่ความเสี่ยง ต่อการล้มเพิ่มขึ้น (VA, PMC)
คำถามที่ครอบครัวมักสงสัยคือ ควรปล่อยให้ผู้ป่วยเดินเองหรือเข้าไปช่วยเมื่อใด คำตอบเชื่อมโยงกับระยะของโรคโดยตรง เพราะแต่ละระยะบอกว่าอาการและความเสี่ยงต่อการล้มเปลี่ยนไปอย่างไร
5 ระยะตามมาตรวัด Hoehn and Yahr
มาตรวัดนี้ประเมินเฉพาะอาการด้านการเคลื่อนไหว และไม่สามารถทำนายการดำเนินโรคของแต่ละคน ได้ทั้งหมด เพราะความเร็วของการเปลี่ยนแปลงแตกต่างกัน (PMC)
| ระยะ | ลักษณะสำคัญ |
|---|---|
| ระยะที่ 1 | อาการเพียงข้างเดียว เช่น มือสั่น กล้ามเนื้อแข็ง หรือแขนแกว่งน้อย ยังทำกิจวัตรได้ใกล้เคียงเดิม |
| ระยะที่ 2 | อาการเกิดทั้งสองข้าง ตัวค้อม ก้าวสั้น กิจวัตรช้าลง แต่ยังไม่เสียการทรงตัวชัดเจน |
| ระยะที่ 3 | เริ่มบกพร่องรีเฟล็กซ์การทรงตัว เซง่ายขณะเลี้ยวหรือถูกกระทบ ยังพึ่งพาตัวเองได้แต่เสี่ยงล้มมากขึ้น |
| ระยะที่ 4 | อาการรุนแรง ยังยืนหรือเดินได้ แต่ต้องใช้อุปกรณ์ช่วยเดินหรือมีคนอยู่ใกล้ และต้องการความช่วยเหลือหลายกิจวัตร |
| ระยะที่ 5 | เคลื่อนไหวจำกัดมาก อาจต้องใช้รถเข็นหรืออยู่บนเตียง พึ่งพาผู้ดูแลเกือบทั้งหมด |
ระยะที่ 3 ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ เพราะการเสียการทรงตัว (postural instability) ทำให้ร่างกายกู้สมดุล ได้ช้าลงเมื่อเซหรือถูกกระทบ จึงเป็นช่วงที่ควรเริ่มประเมินการเดิน ความเสี่ยงต่อการหกล้ม และความจำเป็นของอุปกรณ์ช่วยเดิน (NCBI)
เมื่อเริ่มเสียการทรงตัว ควรช่วยอย่างไร
ไม่ควรรอให้เกิดการล้มครั้งแรก หากผู้ป่วยเริ่มเดินช้าลง เท้าติดพื้น เลี้ยวยาก หรือเซบ่อย ควรปรึกษาแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดเพื่อประเมินการเดินตั้งแต่เนิ่นๆ (NCBI)
การฝึกการทรงตัว การจัดบ้านให้ปลอดภัย และการเลือกอุปกรณ์ช่วยเดินที่เหมาะสม ช่วยลดความเสี่ยงระหว่าง การเคลื่อนไหวได้ สำหรับผู้ที่ยังพอลงน้ำหนักที่ขาได้เอง เข็มขัดพยุงเดิน (gait belt) ช่วยให้ผู้ดูแล มีจุดจับที่มั่นคงขึ้นระหว่างลุก ยืน และฝึกเดิน โดยต้องเลือกใช้ให้เหมาะกับสภาพร่างกายและไม่ใช้ยก ผู้ป่วยทั้งตัว
การเข้าใจระยะของโรคไม่ได้มีไว้เพื่อนับถอยหลัง แต่ช่วยให้ครอบครัววางแผนการดูแลล่วงหน้า ปรับวิธีช่วยเหลือให้พอดีกับแต่ละช่วง และรักษาความสามารถที่ผู้ป่วยยังทำได้เองไว้ให้นานที่สุด
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ระยะไหนของพาร์กินสันที่เริ่มเสี่ยงล้มชัดเจน?
ระยะที่ 3 ตามมาตรวัด Hoehn and Yahr เป็นช่วงที่เริ่มเสียการทรงตัว (postural instability) ทำให้กู้สมดุลได้ช้าและเสี่ยงล้มมากขึ้น (VA, PMC)
มาตรวัด Hoehn and Yahr ทำนายได้ไหมว่าอาการจะแย่ลงเร็วแค่ไหน?
ไม่ได้ มาตรวัดนี้บอกความรุนแรงของอาการด้านการเคลื่อนไหว แต่ความเร็วในการดำเนินโรคของแต่ละคน แตกต่างกัน (PMC)
ผู้ป่วยระยะที่ 4 ยังเดินได้ไหม?
ยังพอยืนหรือเดินได้ แต่มีข้อจำกัดมาก และมักต้องการอุปกรณ์ช่วยเดินหรือความช่วยเหลือจากผู้อื่น (VA)
แหล่งอ้างอิง
- A posturographic procedure assessing balance disorders in Parkinson's disease: a systematic review, NCBI / PMC. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Parkinson's Disease Research, Education and Clinical Centers, VA (Parkinson's PADRECC). parkinsons.va.gov
- Quantitative Analysis of Postural Instability in Patients with Parkinson's Disease, NCBI / PMC. ncbi.nlm.nih.gov