การพยุงผู้ป่วยที่ผิดเทคนิค (improper transfer technique) อาจก่อให้เกิดการบาดเจ็บทั้งกับผู้ป่วยและผู้ดูแล รวมถึงอาการปวดหลัง ปวดไหล่สะสม และความเสี่ยงการล้มที่เพิ่มขึ้น (AAOS)
การพยุงผู้ป่วยผิดวิธี ทำให้ใครบาดเจ็บได้บ้าง?
ร่างกายของผู้สูงอายุ ผู้ป่วยฟื้นฟู หรือแม้แต่ผู้พิการ มีข้อจำกัดที่ไม่เห็นด้วยตาเปล่า บางรายมีกล้ามเนื้ออ่อนแรง บางรายตอบสนองช้า หรือมีอาการเวียนศีรษะเมื่อลุกขึ้นเร็ว ผู้ดูแลในครอบครัวที่ไม่มีการฝึกทักษะที่ถูกต้อง จึงมีโอกาสพยุงผิดวิธีโดยไม่รู้ตัว
ข้อมูลจาก American Academy of Orthopaedic Surgeons ระบุว่าบริเวณที่คนดูแลมักบาดเจ็บมากที่สุด ได้แก่ หลัง คอ และไหล่ จากการยก ดึง หรือพยุงซ้ำๆ (AAOS)
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการพยุงผู้ป่วย
การบาดเจ็บจากการพยุงผู้ป่วยในผู้ดูแลส่วนใหญ่เกิดจากการยก ดึง หรือผลักซ้ำๆ ในท่าที่ไม่ถูกต้อง ซึ่งสะสมจนกลายเป็นโรคกล้ามเนื้อและกระดูก (musculoskeletal disorders) (NIOSH, CDC)
ต่อไปนี้คือพฤติกรรมที่ควรหลีกเลี่ยงเมื่อต้องพยุงผู้ป่วย
| พฤติกรรมที่ไม่ควรทำ | ความเสี่ยงที่เกิดขึ้น |
|---|---|
| ดึงแขนผู้ป่วยแรงๆ | ไหล่เจ็บหรือเคล็ด เพราะไหล่ผู้สูงอายุบอบบางกว่าปกติ |
| ก้มหลังตลอดเวลาขณะช่วยพยุง | ผู้ดูแลปวดหลังเรื้อรัง (chronic back pain) |
| รีบพาเดินทันทีหลังลุกขึ้น | เสี่ยงล้มจากความดันโลหิตตกเมื่อเปลี่ยนท่า (orthostatic hypotension) |
| ให้ผู้ป่วยเกาะแขนอย่างเดียว | น้ำหนักทั้งหมดตกที่ผู้ดูแลทันทีเมื่อผู้ป่วยเซ |
ทำไมการดึงแขนและก้มหลังจึงอันตราย?
ไหล่ของผู้ป่วย stroke มักเปราะบางกว่าคนทั่วไป การดึงแขนแรงๆ อาจทำให้เกิดการบาดเจ็บที่ข้อไหล่ได้ทันที วิธีที่ปลอดภัยกว่า คือประคองบริเวณลำตัวหรือสะโพกแทน (AAOS)
นอกจากนี้ ท่าก้มหลังซ้ำๆ ขณะช่วยพยุง ยังเป็นสาเหตุหลักของการบาดเจ็บในผู้ดูแล ข้อมูลจาก NIOSH ยืนยันว่าการยกและเคลื่อนย้ายผู้ป่วยสร้างความเสี่ยงสูง ต่อโรคกล้ามเนื้อและกระดูก (musculoskeletal disorders) ในผู้ดูแลสุขภาพ (NIOSH)
วิธีแก้คือใช้แรงจากขาแทนการก้มหลัง และปรับระดับเตียงหรือเก้าอี้ให้อยู่ในระดับที่เหมาะสม
ความเสี่ยงสองประการนี้ - ไหล่ผู้ป่วยและหลังผู้ดูแล - เกิดในช่วงวินาทีเดียวกัน การเข้าใจกลไกทั้งสองจึงช่วยให้การพยุงปลอดภัยขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
ทำไมต้องรอ ก่อนพาเดินหลังลุกขึ้น?
ภาวะความดันโลหิตตกเมื่อเปลี่ยนท่า (orthostatic hypotension) พบบ่อยในผู้สูงอายุและอาจทำให้เวียนศีรษะ หน้ามืด หรือล้มได้ในช่วงไม่กี่วินาทีแรกหลังลุกขึ้น (Mayo Clinic)
ผู้สูงอายุและผู้ป่วยที่นอนพักนาน มักมีภาวะความดันโลหิตตกเมื่อเปลี่ยนท่า ซึ่งทำให้เวียนศีรษะหรือหน้ามืดในช่วงไม่กี่วินาทีแรกหลังลุกขึ้น
ตามข้อมูลของ Mayo Clinic อาการนี้พบบ่อยในผู้สูงอายุ และอาจทำให้ล้มได้หากเริ่มเดินทันที ควรให้ผู้ป่วยนั่งพักสักครู่และสังเกตอาการก่อนทุกครั้ง
อุปกรณ์ช่วยพยุงลดความเสี่ยงได้จริงหรือ?
การใช้เข็มขัดพยุงเดิน (gait belt) ช่วยป้องกันการล้มที่อาจก่อให้เกิดบาดเจ็บในผู้สูงอายุ และช่วยลดการบาดเจ็บของผู้ดูแลได้ด้วย (Trualta)
การให้ผู้ป่วยเกาะแขนผู้ดูแลเพียงอย่างเดียวคือการรับน้ำหนักทั้งหมดไว้ที่คนเดียว หากผู้ป่วยเสียหลัก ผู้ดูแลอาจล้มตามกันได้ เข็มขัดพยุงเดินหรือราวจับผนัง ช่วยกระจายน้ำหนักและเพิ่มจุดยึดเกาะที่มั่นคง ทำให้ผู้ดูแลควบคุมสถานการณ์ได้แม้ผู้ป่วยเสียหลักกะทันหัน
เช็กลิสต์ก่อนพยุงผู้ป่วยทุกครั้ง
ก่อนช่วยผู้ป่วยลุก เดิน หรือเปลี่ยนท่า ควรตรวจสอบสิ่งเหล่านี้
- พื้นบริเวณนั้นลื่นหรือเปล่า
- รองเท้าผู้ป่วยกันลื่นและรัดแน่นไหม
- ผู้ป่วยมีอาการเวียนศีรษะหรือไม่
- ผู้ดูแลยืนในท่าที่มั่นคงแล้วหรือยัง
- มีอุปกรณ์ช่วยพยุงหรือราวจับพร้อมอยู่ไหม
รายละเอียดเล็กๆ เหล่านี้สร้างความแตกต่างด้านความปลอดภัยได้อย่างมีนัยสำคัญ การดูแลที่ดีไม่ได้หมายความว่าต้องแบกภาระทุกอย่างคนเดียว แต่รู้จักใช้เทคนิคและอุปกรณ์ที่เหมาะสมเพื่อปกป้องทั้งตัวเองและผู้ที่เรารัก
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ดึงแขนผู้ป่วยแค่นิดเดียวก็อันตรายไหม?
ขึ้นอยู่กับสภาพไหล่ของผู้ป่วย โดยเฉพาะผู้ป่วย stroke ที่อาจมีไหล่หลุดได้ง่ายกว่าปกติ วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือประคองลำตัวหรือใช้เข็มขัดพยุงแทนการจับแขนโดยตรง
ถ้าไม่มีราวจับหรือเข็มขัดพยุง จะทำอย่างไร?
ให้ผู้ป่วยใช้มือยันพื้นเตียงหรือเก้าอี้เพื่อช่วยพยุงตัวเอง ขณะที่ผู้ดูแลประคองบริเวณลำตัว และเดินช้าๆ โดยหยุดสังเกตอาการก่อนเสมอ
ผู้สูงอายุทุกคนมีอาการเวียนหัวเมื่อลุกขึ้นหรือไม่?
ไม่ใช่ทุกคน แต่ภาวะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า (orthostatic hypotension) พบบ่อยในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ที่นอนพักนานหรือรับประทานยาบางชนิด ควรสังเกตอาการทุกครั้งก่อนพาเดิน
แหล่งอ้างอิง
- About Safe Patient Handling and Mobility, National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH) / CDC. cdc.gov
- Lifting Techniques for Home Caregivers, American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). orthoinfo.aaos.org
- Orthostatic Hypotension, Mayo Clinic. mayoclinic.org
- When & Why Caregivers Should Use A Gait Belt, Trualta. trualta.com